Het Land van Hoboken

Buitenplaats Van Hoboken
Op 20 augustus 1835 koopt de reders- en koopmansfamilie Van Hoboken 56 hectaren land in de Coolse Polder ten noorden van de Westzeedijk. Een nagenoeg onbebouwd gebied dat deels in Rotterdam en deels in de dan nog zelfstandige gemeente Delfshaven ligt. Het is deze tijd gebruikelijk dat rijke families stukken land kopen in de buurt van de steden, als financiële investering en ook als plek om in de zomer te verblijven en tot rust te komen. Het terrein van de familie Van Hoboken grenst dan ook aan andere buitenplaatsen zoals Schoonoord en de Heuvel, beide gelegen tussen de Maas en de Hoge Zeedijk (later Westzeedijk genoemd). 

Dwars door het terrein Van Hoboken, dat begrenst wordt door de tegenwoordige Westzeedijk, Westersingel, Nieuwe Binnenweg en 's Gravendijkwal loopt de Melkkopper Watering. Dit kanaaltje vormt tot de annexatie van Delfshaven door Rotterdam in 1886 de grens tussen de twee gemeenten. Aan de zuidwest kant laat de familie rond 1850 een buitenhuis bouwen door architect J.F. Metzelaar. Deze ‘villa Dijkzigt’ (tegenwoordig in gebruik door het Natuurhistorisch Museum) is voorzien van een tuin in Engelse landschapsstijl met vijvers en lanen. Ook komt er een boerderij, een koetshuis en een woning voor de boer. De resterende ca. 50 hectaren van het land blijven onbebouwd. Het wordt een landelijke oase midden in een uitdijende stad. 

Theetuin de Melkkop
Voor de gewone bevolking is de groene idylle het Land Van Hoboken niet toegankelijk. De Rotterdammers moeten het doen met een strook groen langs de Hoge Zeedijk waar zich tot 1927 Theetuin De Melkkop bevindt. Deze voormalige boerderij uit 1572 bezit een door schaduwrijke bomen omringde tuin waar kinderen kunnen schommelen en spelen.

Op zoek naar grond
Tussen 1860 en 1900 verdrievoudigt de Rotterdamse bevolking. Het stadsbestuur zoekt continu naar uitbreidingmogelijkheden voor havens en nieuwe woonwijken. Zo annexeert Rotterdam omliggende gemeenten en grond van particuliere eigenaren wordt onteigend. Veel vroegere buitenplaatsen veranderen in havengebieden en woonwijken.

Met een begerige blik kijkt het Rotterdamse stadsbestuur dan ook naar de weidegronden in de Coolse polder. Hopend op een spoedige overname maken verschillende stadsarchitecten zoals W.N. Rose en zijn opvolgers G.J. de Jongh en A.C. Burgdorffer ontwikkelplannen voor het Land van Hoboken. Aan het begin van de 20e eeuw raakt het land van de familie steeds meer ingesloten door nieuwe stadswijken. De kinderen van Anthony van Hoboken zijn echter halsstarrig en weigeren hun grond aan de gemeente te verkopen. Zo blijft het Land van Hoboken een groene, maar voor Rotterdamse bevolking, ontoegankelijke oase midden in de stad.

Groene corridor van de Diergaarde naar het Park
Pas na de dood van de laatst levende zoon van Anthony van Hoboken komt het gebied in 1924 voor vier miljoen gulden in handen van de gemeente Rotterdam. Nieuwe en bestaande plannen worden door hoofd Stadsontwikkeling J.G. Witteveen getransformeerd tot het ‘Uitbreidingsplan Dykzigt’. Opvallend is dat Witteveen en het gemeentebestuur kiezen voor ruimte, leefbaarheid en groen en dus beperkte bebouwing. Het groene gebied wordt voorzien van wandel- en fietspaden en het idee is dat het onderdeel zal gaan uitmaken van een groene corridor door de stad die loopt van het Park, via Dijkzigt en de Westersingel naar de Diergaarde bij het station.

Hofje maakt plaats voor villa's
In 1929 zijn de laatste Hofjesbewoners verdwenen. Enkele jaren later nemen de eigenaren van de nieuwe witte villa’s, opgetrokken in de stijl van Het Nieuwe Bouwen, hun intrek op het terrein. Het enige overgebleven bouwwerk op het Land van Hoboken is Villa Dijkzigt. Het voormalige huis van de familie is nu het terrein van de Volksuniversteit.  

In de jaren dertig realiseert Witteveen zijn plannen op het terrein van Dijkzigt. Het kantoor van Unilever wordt in 1931 in gebruik genomen, de nieuwbouw voor Museum Boijmans opent in 1935, het Erasmiaans gymnasium verhuist twee jaar later naar hun nieuwe plek aan de Wytemaweg. Aan de noordwestkant van het terrein komen nieuwe woningen. Het hart van het Land van Hoboken blijft parkachtig, onbebouwd en volgens het plan verbonden met het Park aan de Nieuwe Maas. Pas met de bouw van de medische faculteit naast het Dijkzigt ziekenhuis (1966) tussen het Park en voormalige Land van Hoboken is de groene corridor verbroken.