Vroege portretfotografie
Hoe lieten Rotterdammers zich meer dan honderd jaar geleden fotograferen? In hun mooiste kleding, voor geschilderde achtergronden en tussen vazen, stoelen, bankjes en andere decorstukken. Stadsarchief Rotterdam heeft een kleine verzameling vroege portretfoto’s. De foto’s geven niet alleen een beeld van de mensen die voor de camera stonden, maar ook van de fotografen en fotostudio’s in de stad en van de manier waarop mensen zichzelf in die tijd graag lieten zien.
Cartes de visite en kabinetkaarten
Veel van deze portretten zijn zogenoemde cartes de visite: kleine portretfoto's die op een stevig kaartje werden geplakt. Ze werden uitgewisseld met familie, vrienden en bekenden of verzameld in speciale fotoalbums. De cartes de visite werden gemaakt in de studio's van fotografen in de periode tussen 1854 en 1920. Vanaf 1866 kwamen ook grotere portretfoto’s in zwang: de zogenoemde kabinetfoto’s. Deze zijn groter van formaat, ca. 11x17 cm, en waren bedoeld om thuis neer te zetten.
De achterkanten van veel van deze cartes de visite en kabinetkaarten zijn dikwijls mooi bedrukt met de naam en het logo van de fotozaak en soms aangevuld met lovende kwalificaties over de betreffende fotograaf en het adres van de fotostudio.
Speciale albums
Kabinetfoto’s en cartes de visite van bekende Rotterdammers bevinden zich veelal in albums in familiearchieven. Vaak zijn de beelden gestoken in speciale fotoalbums met uitsparingen voor de op karton geplakte foto’s. In de latere jaren van deze vorm van portretfotografie lieten ook steeds meer ‘gewone’ of, beter gezegd, minder welvarende mensen zich fotograferen in een studio. Zij bewaarden hun portret(ten) doorgaans niet in zo’n kostbaar cartes de visite-album. Deze foto's vinden soms hun weg naar het archief vaak via particuliere verzamelaars.
Rotterdamse fotostudio's
De portretfoto’s van onbekende Rotterdammers bieden niet direct informatie over de afgebeelde personen omdat namen meestal ontbreken. Wel verschaffen ze duidelijkheid over de destijds in Rotterdam gevestigde fotografen en hun fotostudio’s en over de trends in portretteren.
Opvallend zijn de decors in de portretstudio’s die bestonden uit achtergronddoeken met daarop dikwijls geschilderde landschappen. Daarnaast stonden er in de fotostudio’s allerlei fysieke objecten zoals bankjes, vazen, gipsen balustrades of hekjes gemaakt van takken. Voor een deel van de fotografen was het maken van portretten een zekere bron van inkomsten, aanvullend op de fotografie die zij verrichten in opdracht van bijvoorbeeld bedrijven. Of het was een financiële aanvulling op hun vrije werk dat zij verkochten aan uitgeverijen voor de publicatie van prentbriefkaarten.
Meer weten:
- Photographie Artistique, kunstzinnige portretfotografie in Rotterdam, 1854-1914 / door René Spork. In: Rotterdams Jaarboekje 2022, pag. 213-244
- De schaduw van de fotograaf : positie en status van een nieuw beroep: fotografie in Nederland, 1839-1889 / H.T. Rooseboom. Dissertatie Universiteit Utrecht, 2006.
- Rotterdamse fotografen 1850 - 1940 / D. van Wingerden. - Rotterdam : Stadsarchief, 1988.
Bevat namen, adressen, geboorte- en sterfdata van in Rotterdam gevestigde fotografen. Signatuur: XXX B 83.
Collectie Cartes de Visite en Kabinetkaarten (4331) op de beeldbank.
